Sỏi niệu quản là gì?

Bệnh sỏi niệu quản xảy ra với nhiều người song không phải ai cũng hiểu rõ sỏi niệu quản là gì. Sỏi niệu quản nhỏ hơn sỏi thận nhưng lại gây đau đớn hơn. Cùng với đó là những tình trạng khó chịu như buồn nôn và nôn, sốt, có máu trong nước tiểu, tiểu khó.
Bệnh sỏi niệu quản xảy ra với nhiều người song không phải ai cũng hiểu rõ sỏi niệu quản là gì.

Bệnh sỏi niệu quản xảy ra với nhiều người song không phải ai cũng hiểu rõ sỏi niệu quản là gì.

Sỏi niệu quản là gì?

Sỏi niệu quản là những viên hợp chất dạng cứng, có cấu tạo từ những chất rắn nằm trong niệu quản. Muối và khoáng chất trong nước tiểu kết tinh lại tạo thành viên sỏi. Sỏi niệu quản bắt nguồn từ các mảnh nhỏ của sỏi thận, rơi xuống niệu quản tạo thành sỏi niệu quản. Tuy sỏi niệu quản thường nhỏ hơn sỏi thận nhưng có thể gây đau dữ dội bởi chúng xù xì, nhiều góc cạnh.

Triệu chứng thường gặp của bệnh sỏi niệu quản

  • Các triệu chứng phổ biến của sỏi niệu quản bao gồm:
  • Đau nhiều ở một bên hông lưng, đau lan xuống bụng dưới và bẹn. Vị trí và mức độ đau do sỏi thận có thể thay đổi khi viên sỏi di chuyển qua đường tiết niệu (ví dụ như chuyển sang một vị trí khác hoặc tăng cường độ). Đau quặn từng cơn.
  • Đau khi tiểu tiện, nước tiểu màu đỏ, hồng hoặc nâu, đục và có mùi khó chịu.
  • Luôn có cảm giác buồn tiểu, đi tiểu nhiều hơn hẳn so với bình thường. Có lúc lại bí tiểu.
  • Sốt và ớn lạnh nếu có nhiễm trùng. Buồn nôn và nôn.

Nguyên nhân gây bệnh sỏi niệu quản

Có nhiều nguyên nhân gây ra sỏi niệu quản, nhưng có các nguyên nhân thường gặp là:

  • Tăng canxi bất thường: Canxi huyết tăng cao, các u bướu ở tuyến giáp làm rối loạn chuyển hóa canxi, hay viêm nhiễm mạn tính khiến canxi niệu tăng lên.
  • Nước tiểu quá bão hòa muối canxi: Tình trạng này do tăng hấp thu canxi ở ruột hoặc tăng tái hấp thu canxi ở ống thận. Xét nghiệm nước tiểu sẽ thấy canxi niệu tăng rất cao.
  • Giảm citrat niệu: Citrat niệu có tác dụng ức chế kết tinh các muối canxi. Khi có toan máu, nhiễm khuẩn tiết niệu, hạ kali máu, thường citrat niệu giảm. Khi thiếu citrat, nước tiểu sẽ bão hòa muối canxi, từ đó dễ tạo thành sỏi.
  • Nước tiểu quá bão hòa về oxalat: Thức ăn chứa nhiều oxalat sẽ dẫn đến tình trạng này. Ở người bị viêm ruột, việc bị cắt một phần ruột non cũng thường làm tăng oxalat niệu và tạo sỏi oxalat. Tình trạng rối loạn hệ thống men chuyển hóa ở gan do di truyền cũng làm tăng bài xuất axit oxalic để tạo thành oxalat.
  • Thói quen uống ít nước, môi trường sống nóng bức: Đây cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành sỏi niệu.
  • Lao động nặng nhọc, quá sức: Một số người phải làm việc nặng khi còn ít tuổi, hoặc lao động nặng thường xuyên và lâu dài cũng dễ mắc sỏi niệu quản.
Để biết sỏi niệu quản là gì cần tìm hiểu các nguyên nhân gây bệnh.

Để biết sỏi niệu quản là gì cần tìm hiểu các nguyên nhân gây bệnh.

Ai dễ mắc bệnh sỏi niệu quản?

Sỏi niệu quản có thể xảy ra với mọi lứa tuổi, tuy nhiên có những người có nguy cơ mắc bệnh sỏi niệu quản cao hơn, nếu thuộc các trường hợp sau:

  • Gia đình có người mắc bệnh hoặc bản thân từng có sỏi.

Nếu một người nào đó trong gia đình bạn bị sỏi thận thì bạn có nhiều khả năng mắc sỏi thận. Nếu đã có một hay nhiều viên sỏi thận thì bạn có nguy cơ cao mắc thêm sỏi khác;

  • Tình trạng thiếu hoặc mất nước.

Không uống đủ nước mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận. Những người sống ở vùng khí hậu ấm áp và những người ra nhiều mồ hôi có thể có nguy cơ cao hơn những người khác;

  • Chế độ ăn uống bất lợi.

Chế độ ăn có chứa protein, natri và đường cao có thể làm tăng nguy cơ mắc một số loại sỏi thận, điều này đặc biệt đúng với chế độ ăn giàu natri. Quá nhiều natri trong bữa ăn sẽ làm tăng lượng canxi trong nước tiểu và làm tăng đáng kể nguy cơ bị sỏi thận;

  • Thừa cân và tăng cân mát kiểm soát.

Cân nặng nhiều, kích thước vòng eo lớn và việc tăng cân có thể làm tăng nguy cơ bị sỏi thận;

  • Ảnh hưởng hậu phẫu thuật và do mắc bệnh tiêu hóa.

Phẫu thuật dạ dày, viêm ruột hoặc tiêu chảy mạn tính có thể gây ra những thay đổi trong quá trình tiêu hóa, ảnh hưởng đến sự hấp thụ canxi và nước, làm tăng nồng độ của các khoáng chất hình thành trong nước tiểu;

  • Tác động của các bệnh lý khác.

Bệnh và tình trạng sức khỏe khác có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh sỏi thận bao gồm nhiễm toan ống thận, chứng tiểu ra cystin, tình trạng cường giáp, một số loại thuốc và một số bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu.

Chẩn đoán sỏi niệu quản bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh làm các loại xét nghiệm sau để chẩn đoán chính xác sỏi niệu quản:

  • Xét nghiệm máu

Quy trình này cho biết liệu có quá nhiều canxi hoặc axit uric trong máu hay không. Kết quả xét nghiệm máu sẽ giúp bác sĩ theo dõi sức khỏe của thận và kiểm tra các tình trạng bệnh lí khác nếu có.

  • Xét nghiệm nước tiểu

Mẫu xét nghiệm nước tiểu trong vòng 24 giờ gần nhất, có thể cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu trong hai ngày liên tiếp.

  • Chẩn đoán hình ảnh

Chụp X-quang bụng đơn giản hoặc chụp cắt lớp vi tính có thể bỏ sót sỏi thận nhỏ. Các phương pháp khác bao gồm siêu âm, xét nghiệm, chụp X-quang hệ tiết niệu, chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính khi thuốc cản quang đi qua thận và bàng quang.

  • Lấy sỏi qua nước tiểu để phân tích

Bệnh nhân đi tiểu qua một dụng cụ đặc biệt nhằm giữ lại các viên sỏi được đào thải qua nước tiểu. Đem các viên sỏi này đi phân tích trong phòng thí nghiệm. Cấu tạo các thành phần của sỏi sẽ giúp xác định nguyên nhân và loại sỏi, cũng như đưa ra cách điều trị phù hợp.

Khi đi khám, bệnh nhân sẽ được giải thích rõ sỏi niệu quản là gì cũng như đưa ra cách điều trị phù hợp.

Khi đi khám, bệnh nhân sẽ được giải thích rõ sỏi niệu quản là gì cũng như đưa ra cách điều trị phù hợp.

Cách điều trị bệnh sỏi niệu quản

Lựa chọn cách điều trị nào sẽ tùy thuộc vào loại sỏi và nguyên nhân tạo sỏi. Các phương pháp điều trị bao gồm:

  • Điều trị nội khoa

Cách này thường áp dụng với sỏi nhỏ, bệnh còn nhẹ, triệu chứng chưa nhiều và chưa nghiêm trọng. Bác sĩ có thể chỉ định cho bệnh nhân dùng một loại thuốc để giúp loại bỏ sỏi thận. Thuốc này giúp thư giãn các cơ trong niệu quản, đào thải sỏi thận một cách nhanh chóng hơn và ít đau đớn. Cùng với đó là sử dụng thuốc giảm đau để điều trị triệu chứng. Ngoài ra, người bệnh được yêu cầu uống nhiều nước (2-3 lít mỗi ngày) giúp giúp lọc rửa hệ thống tiết niệu, giúp nước tiểu trở nên trong hơn (theo hướng dẫn của bác sĩ).

  • Điều trị ngoại khoa

Trường hợp không thể điều trị bằng các biện pháp trên hoặc không thể đào thải sỏi do chúng quá lớn. Đặc biệt, trong các trường hợp sỏi gây chảy máu, tổn thương thận hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu, người bệnh cần được can thiệp bằng các phương pháp ngoại khoa:

  • Tán sỏi ngoài cơ thể bằng cách sử dụng sóng siêu âm để phá vỡ sỏi

    Phương pháp này sử dụng sóng âm để tạo ra các rung động mạnh (sóng xung kích) để phá viên sỏi lớn thành nhiều miếng nhỏ, từ đó có thể được đào thải qua nước tiểu. Cách này kéo dài khoảng 45-60 phút, bệnh nhân có thể được gây ngủ hoặc gây mê trong khi tiến hành tán sỏi.

  • Phẫu thuật nội soi

    Bác sĩ sẽ chèn ống nội soi và các công cụ qua một đường rạch nhỏ ở lưng để mở niệu quản lấy sỏi thận. Bạn sẽ được gây mê toàn thân trong khi phẫu thuật và ở trong bệnh viện từ 1-2 ngày sau khi hồi phục. Bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật này nếu phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể không thành công

  • Nội soi tán sỏi qua đường niệu đạo

    Để loại bỏ một sỏi nhỏ ở niệu quản hoặc thận, bác sĩ có thể luồn một ống soi mỏng được trang bị máy ảnh thông qua niệu đạo và bàng quang và đến niệu quản. Khi đã xác định được vị trí của viên sỏi, các công cụ đặc biệt có thể gắp sỏi hoặc phá vỡ nó thành từng mảnh, các viên sỏi sẽ được đào thải qua nước tiểu. Sau đó, bác sĩ có thể đặt một ống nhỏ (stent) trong niệu quản giúp giảm sưng và hỗ trợ phục hồi.

Hỗ trợ điều trị sỏi niệu quản bằng chế độ ăn uống

  • Uống nước nhiều hàng ngày. Đối với những người có tiền sử sỏi thận, các bác sĩ thường khuyên bạn nên thải ra khoảng 2,6 lít (2,5 lít) nước tiểu một ngày. Bác sĩ có thể yêu cầu bạn đo lượng nước tiểu để chắc chắn rằng bạn uống đủ nước.
  • Hạn chế ăn thức ăn nhiều oxalat. Nếu cơ thể bạn dễ hình thành sỏi canxi oxalat, bác sĩ có thể khuyên hạn chế thức ăn giàu chất này.
  • Ăn ít muối và protein động vật. Giảm lượng muối ăn và chọn nguồn protein không xuất phát từ động vật, chẳng hạn như các loại đậu.
  • Không bổ sung canxi quá mức qua đường ăn uống và thuốc hỗ trợ. Cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc bổ sung canxi, vì chúng có thể tăng nguy cơ bị sỏi thận.